fatalisme
Definitie
Fatalisme is de onbalanserde visie dat Gods soevereiniteit alles bepaalt en de menselijke wil en verantwoordelijkheid uitschakelt. In het corpus wordt fatalisme afgewezen als een eenzijdige leer die Gods soevereiniteit erkent maar Zijn gerechtigheid en de menselijke verantwoordelijkheid ontkent. Het verschil met het herstel-theologische standpunt is dat fatalisme de mens elk initiatief ontneemt, terwijl het herstel-theologische standpunt de mens wel verantwoordelijk houdt op zijn eigen niveau van gezag.
Jones wijst erop dat fatalisme ontstaat wanneer men boulema (Gods plan) erkent maar thelema (Gods wil dat mensen gehoorzaam zijn) vergeet:
“Een fatalist is iemand die God als soeverein ziet zonder onderscheid te maken tussen Zijn wil (thelema) en Zijn plan (boulema). Met zo’n onbalans gebruikt hij Gods soevereiniteit als excuus voor zonde. Dat is fatalisme.” [Jones, Free Will Versus Ownership, hst. 3]
Fatalisme leidt tot passiviteit: “God is soeverein, dus ik kan doen wat ik wil, Hij heeft het zo beschikt.” Jones citeert 2 Sam. 24:1 vs. 1 Kron. 21:1 — God bracht David ertoe de mensen te tellen, maar David nam verantwoordelijkheid op zijn eigen niveau (2 Sam. 24:10):
“David was geen fatalist. Hij gebruikte Gods soevereiniteit niet als excuus voor zijn zonde. Hij bad: ‘Ik heb zeer dwaas gehandeld.’ Hij nam verantwoordelijkheid op zijn niveau van gezag.” [Jones, Free Will Versus Ownership, hst. 3]
Gebruiksvarianten per auteur
Stephen Jones
Jones contrasteert fatalisme met een Bijbelse balans: de mens heeft gezag (en is daarop aansprakelijk), maar Gods soevereiniteit staat daarboven. Beide zijn waar op hun eigen niveau:
“Jozef erkende dat de broers handelden naar hun wil, maar dat God het ten goede geleid had (Gen. 50:20). Jozef gaf God de eer voor Zijn soevereine leiding én hield zijn broers verantwoordelijk op hun niveau.” [Jones, Free Will Versus Ownership, hst. 3]
Het herstel van alle dingen is geen fatalistisch “alles komt vanzelf goed”, maar een proces van oordeel en correctie waarin de mens verantwoordelijk blijft:
“Gods oordeel in het ‘meer van vuur’ (Openb. 20) is er niet om mensen te folteren maar om hen te onderwijzen in gerechtigheid. Zij die niet luisteren in dit tijdperk, zullen worden geleerd in de toekomst.” [Jones, Free Will Versus Ownership, hst. 3; Jes. 26:9]
Watchman Nee / Witness Lee
Nee/Lee waarschuwen tegen fatalistisch vertrouwen op genade zonder heiliging. De gelovige moet actief meewerken met Gods Geest; passiviteit is een uiting van het vlees.
George Warnock
Warnock benadrukt dat God de mens niet dwingt maar leidt. Fatalisme ontstaat wanneer men Gods soevereiniteit gebruikt om niet te hoeven bidden of te strijden.