Definitie (huisstijl)
Theopaschisme is de opvatting dat God de Vader — niet uitsluitend de menselijke natuur van de Zoon — heeft geleden in en door het kruislijden van Christus. De term stamt uit vroegchristelijke debatten van de vijfde en zesde eeuw, waar de theopaschitische formule “één van de Drie-eenheid heeft geleden” werd gebruikt om te benadrukken dat het kruislijden werkelijk goddelijk lijden was. Theopaschisme onderscheidt zich van patripassianisme: patripassianisme ontkent het onderscheid Vader-Zoon (de Vader leed ás de Vader, zonder dat de Zoon een afzonderlijke Persoon is), terwijl theopaschisme een mede-lijden van de Vader in en met de Zoon aanduidt — waarbij de Vader als herkenbaar onderscheiden Persoon lijdt doordat Hij in de Zoon inwoont.
Gebruiksvarianten per auteur
Warnock
Warnock formuleert een radicale participatie van de Vader in het kruislijden van de Zoon. De Vader woont in de Zoon; wanneer de Zoon lijdt, lijdt de inwonende Vader mee:
“Toen Hij aan het kruis hing… was het niet zo dat God de Vader onverschillig stond tegenover de kreten van Zijn Zoon die dit onuitsprekelijke lijden doormaakte… maar in de ware zin van het woord leed God de Vader Zelf de pijn van elke spijker die in Zijn hand werd geslagen, en elke doorn die Zijn voorhoofd doorboorde.”
[Warnock, The Hyssop that Springeth Out of the Wall, hyssop2.html]
Warnock erkent tegelijk het mysterie van de drie-in-één-structuur en ontkent uitdrukkelijk dat Vader en Zoon identiek zijn. Zijn formulering beweegt zich op de grens van patripassianisme maar handhaaft formeel het onderscheid: de Vader is de inwonende God in de Zoon, die het kruislijden van binnenuit mee ondergaat. Dit is functioneel theopaschisme — het lijden van de Zoon is tegelijk het lijden van de daarin inwonende Vader. De theologische spanning is dat Warnock elders benadrukt dat hij het onderscheid Vader-Zoon wil bewaren (“het stoort mij dat zoveel christenen God de Vader als één Persoon zouden beschouwen… en God de Zoon als een ander”), maar zijn theopaschitische formuleringen dat onderscheid onder druk zetten.