Definitie (huisstijl)
Patripassianisme is een vroeg-christelijke leerstroming die stelt dat God de Vader zelf heeft geleden aan het kruis. De term komt van het Latijn pater (vader) en passio (lijden). In de klassieke triniteitsleer wordt patripassianisme afgewezen: niet de Vader maar alleen de Zoon heeft als mens geleden, hoewel de Vader de Zoon in zijn lijden heeft overgeleverd (vgl. Rom. 8:32). Patripassianisme is veelal verbonden met modalisme — de opvatting dat Vader, Zoon en Geest niet drie onderscheiden Personen zijn maar drie verschijningsvormen van één God.
Op apokatastasis.wiki is dit een omstreden term omdat George Warnock formuleringen gebruikt die verwant zijn aan patripassianisme maar die hij trinitarisch-perichoretisch bedoelt: niet de Vader is gekruisigd, maar de Vader die volledig in de Zoon woonde, leed mee in en door de Zoon. Of dit binnen de orthodoxe trinitarische grenzen valt, laat Warnock onbeantwoord.
Gebruiksvarianten per auteur
Warnock
Warnock formuleert zijn christologie rondom de volledige inwoning van de Vader in de lijdende Zoon:
“God wil dat wij weten dat toen zijn Zoon over de aarde wandelde, God de Vader in die Man was, wandelde in zijn sandalen. En toen Jezus zich onder de mensen mengde als de zondeloze en vlekkeloze, barmhartigheid en mededogen aan de menigte tonend, was het God de Vader die in zijn Zoon leefde en door zijn Zoon barmhartigheid betoonde.”
[Warnock, The Hyssop that Springeth Out of the Wall, hyssop2.html]
Over het lijden aan het kruis:
“Toen hij aan het kruis hing, was het niet zo dat God de Vader onverschillig stond tegenover de kreten van zijn Zoon in dit onuitsprekelijk lijden. In de meest ware zin van het woord was God de Vader zelf de pijn van elke spijker die in zijn hand werd gedreven aan het lijden, en elke doorn die zijn voorhoofd doorboorde.”
[Warnock, The Hyssop, hyssop2.html]
Warnock expliciteert de trinitarische spanning niet, maar zijn formulering verschilt van klassiek patripassianisme: hij stelt niet dat de Vader is gekruisigd, maar dat de inwonende Vader via perichoretische eenheid mede-lijdt. De klassieke onderscheiding van de Personen staat daarmee onder druk zonder formeel te worden opgeheven.
Bullinger
Bullinger veronderstelt de klassieke onderscheiding van Vader en Zoon: Christus zit aan de rechterhand van de Vader (Ps. 110:1; Hebr. 10:12-13) — een formulering die een duidelijk onderscheid impliceert en geen grond biedt voor patripassianistisch lezen.