Definitie (huisstijl)
“Eerstgeborene” (prototokos, Grieks: πρωτότοκος) is een Christus-titel met twee onderscheiden maar samenhangende betekenissen: (1) “eerstgeborene van de ganse schepping” (Kol. 1:15) — Christus als het hoofd en de grond van de gehele scheppingsorde, en (2) “eerstgeborene uit de doden” (Kol. 1:18) — Christus als de eerste die de dood overwon en zo het primaatschap in de nieuwe schepping bezit. Samen markeren deze titels zijn primaatschap in zowel de eerste als de nieuwe schepping.
De eerstgeborene-titel onderscheidt zich van “eerstelingen” (aparche) — dat gericht is op de eersten die verheerlijkt worden uit de gemeente (eerstelingen als graanoogst) — door zijn nadruk op Christus’ eigen primaatschap als bron en hoofd, niet op zijn positie binnen de opstandingsgroep.
Gebruiksvarianten per auteur
Noordzij
Noordzij leest de twee prototokos-titels van Kol. 1 als samen bepalend voor Christus’ kosmische positie en inauguratieve functie:
“Maar Hij zou ook ‘de eerstgeborene zijn van vele broederen’, die God ‘tevoren heeft bestemd tot gelijkvormigheid aan het beeld van zijn Zoon’ (Rom. 8:29b). Hij was ‘het begin, de eerstgeborene uit de doden’, ‘de eerstgeborene van de ganse schepping’ (Kol. 1:15,18).”
[Noordzij, Mozes en de weg tot zoonschap, §22]
“Jezus’ leven was dus niet een eenmalig solo-gebeuren. Nee, het was het begin van de verrijzenis vanuit de doden (Kol. 1:18). Hij is de eerste van de eerstelingen voor God (1 Kor. 15:23, Jak. 1:18) en uiteindelijk ‘de eerstgeborene der ganse schepping’ (Kol. 1:15).”
[Noordzij, Mozes en de weg tot zoonschap, §23]
De opstanding inaugureert voor Noordzij een universele opstandingswerkelijkheid: Christus als eerstgeborene trekt na zich allen die tot gelijkvormigheid aan zijn beeld bestemd zijn.
Jones
Jones verbindt de eerstgeborene-titel aan het Juda-Jozef-patroon: Christus draagt het primaatschap van Juda (scepter) én het eerstgeboorterecht van Jozef, die elk in een van zijn twee komsten hun vervulling vinden:
“Wat over het algemeen niet begrepen wordt, is dat Christus de tweede keer als Jozef moet komen om zijn eerstgeboorterecht veilig te stellen.”
[Jones, The Laws of the Second Coming, Hfst. 11]
Het eerstgeboorterecht is bij Jones niet slechts een eeretitel maar een nog-te-voltooien heilsmissie: het tweede werk van Christus als Jozef-figuur die de wereld voedt en herstelt — het echte Loofhuttenwerk.