hogere kritiek
Definitie
Hogere kritiek (Engels: higher criticism; Duits: höhere Kritik) is de 19e-eeuwse wetenschappelijke benadering van de Bijbel die de historische, literaire en redactionele ontstaansgeschiedenis van de bijbelteksten onderzoekt, los van het dogma van goddelijke inspiratie. De “hogere” kritiek onderscheidt zich van de “lagere” of tekstkritiek (die zich beperkt tot het vaststellen van de oorspronkelijke tekst); zij stelt vragen naar autheurschap, bronnen, datering en samenstelling.
In dit corpus verwijst hogere kritiek primair naar de documentaire hypothese (JEDP-theorie) voor de Pentateuch en vergelijkbare bronnentheorieën die het Mozaïsch of apostolisch auteurschap in twijfel trekken. Alle corpus-auteurs wijzen hogere kritiek af, zij het met verschillende argumenten.
Gebruiksvarianten per auteur
E.W. Bullinger
Bullinger wijst hogere kritiek het scherpst af. In Number in Scripture (1921) verwerpt hij de documentaire hypothese via numerieke analyse van de toledoth-secties in Genesis:
“Zo vernietigt dit eenvoudige feit volledig de uitvoerige theorieën van de zogenaamde ‘hogere critici’ betreffende het boek Genesis.”
(E.W. Bullinger, Number in Scripture, Hfdst. II, sectie ‘Phrases of the Bible — Tol’doth’)
Hij plaatst hogere kritiek in zijn bredere afwijzing van het wetenschappelijk positivisme:
“God heeft de mens dit ‘brood des levens’ gegeven, en hij analyseert het in plaats van het te eten! God heeft de mens Zijn Woord gegeven, en hij bekritiseert het in plaats van het te geloven! Dit is de ‘wijsheid’ van de mens ‘up to date’. Dit is de hoogste vlucht van zijn wijsheid — ‘hogere kritiek’! Waarlijk, ‘de wereld heeft door wijsheid God niet gekend’ (1Kor. 1:21).”
(Bullinger, Number in Scripture, Hfdst. II, conclusie)
Voor Bullinger is hogere kritiek niet slechts methodologisch onjuist maar spiritueel pervers: het substitueren van Godskennis door menselijke analyse. Zijn standpunt is resoluut: “In plaats van de Bijbel overeen te laten stemmen met de wetenschap, moet de wetenschap overeenstemmen met de Bijbel.” (ibid.)
Stephen Jones
Jones verwerpt de documentaire hypothese impliciet via zijn numerologische hermeneutiek. In The Biblical Meaning of Numbers veronderstelt zijn gehele methode de eenheid van de Schrift over meerdere auteurs heen — een premisse die onhoudbaar is onder de aannames van hogere kritiek. Zijn citaat van Bullinger als autoriteit markeert zijn positie in dezelfde traditie van Schriftapologie via numeriek ontwerp.
George Warnock
Warnock wijst hogere kritiek af via zijn pneumatologische hermeneutiek: het Woord van God is een levende werkelijkheid die niet door analytische ontleding kan worden begrepen. In Evening and Morning (b2) stelt hij:
“Als mensen de Schriften terzijde beginnen te leggen onder het voorwendsel dat zij zijn doorgegaan tot voorbij wat geschreven staat in het Woord, vernietigen zij het fundament waarop een degelijk christelijk karakter wordt gebouwd.”
(George H. Warnock, Evening and Morning, hfst. 1)