ἐπιούσιος (epiousios)
Definitie
Epiousios (Gr. ἐπιούσιος) is een zeldzaam Grieks bijvoeglijk naamwoord dat alleen voorkomt in Matt. 6:11 (het Onze Vader) en Luc. 11:3. In de standaardvertaling wordt het weergegeven als ‘dagelijks’ (ons dagelijks brood). Maar de etymologische samenstelling — epi (op, naderbijkomend) + ousios (komend, zijnd, afgeleid van einai) — wijst op een andere betekenis: ‘op ons komend’, ‘naderbijkomend’, ‘bovennatuurlijk’. Dit stelt het ‘dagelijks brood’ in een ander licht: het gaat niet primair om aards brood voor elke dag, maar om het hemelse brood dat neerdaalt (vgl. Joh. 6:32-35) als instrument van geestelijke groei.
In de context van heiligmaking is epiousios relevant als aanduiding van het levende Woord van God als dagelijks geestelijk voedsel dat de gelovige doet groeien.
Gebruiksvarianten per auteur
Noordzij
Noordzij geeft een expliciete etymologische analyse van epiousios:
“Voor dagelijks staat er in het Grieks epiousios. Epi is op en ousios is een vorm van het werkwoord komen. ‘Geef ons heden het op ons komende brood’. ‘Geef ons steeds het brood, dat uit de hemel neerdaalt’ (vgl. Joh. 6:32-35, Openb. 2:17). Als je dit ‘brood’ ‘eet’, ga je geestelijk groeien.”
[Noordzij, Het Woord Gods en de Schrift, AN]
“Wie Hem leert ‘eten’, krijgt nooit meer ‘honger’ (Joh. 6:35). Dan heeft hij leven, leven in overvloed (Ps. 23:1-2, Joh. 10:4,10).”
[Noordzij, AN]
Voor Noordzij is epiousios een sleutelbegrip in zijn heiligmakingsleer: het hemelse brood dat op de gelovige toekomt is het levende Woord van God, dat via de Geest innerlijk groei bewerkt. Dit brood is niet aards of sacramenteel, maar het dagelijkse contact met het levende Woord als geestelijke voeding.
In Brood en Wijn (BW) verplaatst Noordzij epiousios naar de centrale plaats in het paschale voedingsmotief. Het ongezuurde brood van het Pascha is het type van het hemelse brood dat “van boven komt”: “Met het pascha begon ook het feest van het ongezuurde brood, ‘zeven’ dagen lang (Ex.12:17). Jezus zegt, dat Zijn discipelen voor dìt brood zóuden moeten bidden: ‘Vader, geef ons heden ons dagelijks brood’ (Mat.6:11). In het Grieks staat epiousios brood, epi (=op), ousios (=komend). Hij zegt niet, dat wij moeten bidden om brood van de bakker, maar om het brood dat van boven komt. Jezus zegt: ‘Dat brood ben Ik’ (Joh.6:51).” [Noordzij, Brood en Wijn, BW] De epiousios-gebede is dus niet materieel voedsel maar geestelijke voeding — de dagelijkse inname van Jezus zelf als het brood der goden.