baptizo
Definitie
Baptizo (Grieks: βαπτίζω) is het Griekse werkwoord dat in het Nieuwe Testament conventioneel met “dopen” wordt vertaald, maar een beduidend breder betekenisveld heeft. Taalkundigen zijn het erover eens dat de term zich tegen een eenvoudige definitie verzet: voorbeelden van gebruik omvatten onderdompeling, indompelen, verven, kleuren, uitknijpen, gieten, besprenkelen, verdrinken, drinken, beïnvloeden, transformeren en vele anderen. De lexicale grondanalyse van James W. Dale wijst op een primaire betekenis van inwerking en transformatie — niet van een waterhandeling.
Gebruik in het corpus
Cees Noordzij
Noordzij volgt de linguïstische methode van James W. Dale, die alle voorkomsten van baptizo in klassieke Griekse literatuur en het Nieuwe Testament bestudeerde:
Wat iets of iemand grondiger beïnvloedt en transformeert, ‘doopt’ het. De primaire betekenis van baptizo is om in te werken op, te beïnvloeden en te transformeren.
Vanuit deze definitie benadrukt Noordzij dat de meeste Nieuwtestamentische uitspraken over dopen gaan over de geestelijke transformatie door de Heilige Geest, niet over een waterrituaal. Paulus hanteert baptizo bijna uitsluitend voor de inwerking van Gods Geest op gelovigen (1 Kor. 12:13; Ef. 4:12–13). [Noordzij, Wat is dopen?, b10]
De vertaalgeschiedenis verklart waarom dit verloren ging: zeventiende-eeuwse Engelse vertalers lieten het woord onvertaald als “baptize,” en de Statenvertaling koos voor “dopen” (dompelen) — beide keuzes drukten een ecclesiologische aanname uit over waterrituaal als norm. [Noordzij, Wat is dopen?, b10]
Herkomst
Het Griekse baptizo is afgeleid van bapto (onderdompelen, verven). In de Septuaginta en klassieke literatuur toont het een breed spectrum van betekenissen. In het Nieuwe Testament verschijnt het zowel voor waterdoop (Matt. 3:6) als voor Geestdoop (Matt. 3:11; Hand. 1:5) en overdrachtelijk gebruik (Luk. 12:50).