Ellipsis — Herhaling
Herhalings-weglating
Ellipsis of Repetition is Bullinger’s derde en omvangrijkste hoofdcategorie (61 pagina’s, pp. 70-130 — bijna de helft van de hele Ellipsis-behandeling). Het ontbrekende woord wordt letterlijk uit een herhalende bron aangevuld: een eerdere of latere zinshelft levert het exacte woord. Anders dan Absolute (uit context van onderwerp) of Relatieve (uit verwante woorden) Ellipsis betreft het hier een echte woord-voor-woord-herhaling die de schrijver onderdrukt om de zin compacter te maken.
Voor de algemene werking van Ellipsis: zie het overzicht in Ellipsis (parent).
I. Eenvoudige Ellipsis van Herhaling (pp. 71-109)
Het ontbrekende woord wordt aangevuld vanuit één naburige zinshelft — of de voorafgaande, of de volgende.
1. Vanuit een voorafgaande zinshelft (pp. 71-102)
Het meest voorkomende patroon. Sub-onderverdeling naar woordsoort:
- (a) Zelfstandige naamwoorden en voornaamwoorden (pp. 71-80) — een onderwerp of object uit zinshelft 1 wordt in zinshelft 2 niet herhaald.
- (b) Werkwoorden (pp. 81-92) — een werkwoord uit zinshelft 1 dient ook voor zinshelft 2; de tweede zinshelft krijgt zijn werking pas wanneer de lezer het werkwoord stilzwijgend doortrekt. Bullinger’s eigen illustratie van Matt. 14:19 (“Hij gaf de broden aan de discipelen, en de discipelen aan de schare”) hoort onder dit type.
- (c) Partikels (pp. 93-102) — twee sub-types:
- (i) Negaties (p. 93) — een ontkennend partikel uit zinshelft 1 dient voor beide.
- (ii) Vragende partikels (p. 94) — een vragend voegwoord uit zinshelft 1 dient voor de hele zin.
2. Vanuit een volgende zinshelft (pp. 103-109)
Het minder gangbare patroon: het ontbrekende woord komt uit zinshelft 2, en zinshelft 1 anticipeert erop. Vereist meer interpretatieve precisie omdat de lezer eerst voorbij de Ellipsis moet komen voordat de invulling beschikbaar is.
II. Complexe Ellipsis van Herhaling — Semiduplex Oratio (pp. 110-120)
Wanneer beide zinshelften wederzijds zijn betrokken: zinshelft 1 levert een woord aan zinshelft 2, én tegelijk levert zinshelft 2 een woord aan zinshelft 1. Bullinger noemt dit Semiduplex Oratio — half-dubbele rede.
1. Enkele woorden weggelaten (p. 110)
2. Hele zinnen weggelaten (p. 111)
Appendix: Valse Ellipsis in de A.V. (pp. 121-130)
Bullinger sluit zijn Ellipsis-behandeling af met een belangrijke kritische appendix: gevallen waar de A.V. cursief-aanvullingen heeft gemaakt die geen echte Ellipsis vertegenwoordigen. Dit is materiaal voor textkritische studie — de figuur wordt door vertalers verzonnen waar zij niet bestaat, met als gevolg dat de literale tekst onnodig wordt uitgebreid en soms van betekenis verschuift.
Voor moderne wiki-doeleinden is deze appendix vooral relevant bij het vergelijken van vertalingen: waar A.V.-cursief-tekst wordt gevolgd door een latere vertaling zonder verificatie, kan een Bullinger-correctie de moeite waard zijn.
Verwante stijlfiguren
- ellipsis — parent overview
- absolute — zustercategorie A
- relative — zustercategorie B
- zeugma — verwante figuur waar één werkwoord twee objecten ongelijk dient (vergelijk Ellipsis van werkwoord uit voorafgaande clausule)
Bron
E.W. Bullinger, Figures of Speech Used in the Bible (1898), pp. 70-130 (incl. appendix “False Ellipsis in A.V.”).