Ellipsis — Relatieve
Relatieve weglating
Relatieve Ellipsis is Bullinger’s tweede hoofdcategorie. Het ontbrekende woord wordt uit de context aangevuld — een verwant, tegenovergesteld of analoog woord in de buurt suggereert wat er ontbreekt. De figuur leunt dus op iets wat aanwezig is in de zin zelf, in tegenstelling tot Absolute Ellipsis (die alleen “uit de aard van het onderwerp” wordt aangevuld) en Ellipsis of Repetition (die letterlijk woorden uit naburige zinnen overneemt).
Voor de algemene werking van Ellipsis: zie het overzicht in Ellipsis (parent).
I. Aanvullen vanuit een verwant (cognaat) woord (pp. 56-57)
1. Het zelfstandig naamwoord uit het werkwoord (p. 56)
Wanneer een werkwoord aanwezig is en het bijbehorende zelfstandig naamwoord (object of subject) wordt verzwegen, omdat het uit het werkwoord direct af te leiden is. Voorbeeld: bij een werkwoord zaaien hoeft het object zaad niet uitgesproken te worden — de cognate noun komt automatisch mee.
2. Het werkwoord uit het zelfstandig naamwoord (p. 57)
Het omgekeerde patroon: een zelfstandig naamwoord aanwezig, het bijbehorende werkwoord verzwegen.
II. Aanvullen vanuit een tegenovergesteld woord (pp. 58-60)
Wanneer in een tegenstelling-formulering het ene lid expliciet is en het andere lid de tegenpool ervan zou zijn — die tegenpool wordt verzwegen omdat het tegenovergestelde-woord haar genoeg suggereert. Bullinger geeft hier voorbeelden waar de figuur door A.V.-vertalers is gemist.
III. Aanvullen vanuit een analoog of verwant woord (p. 61)
Tussen Cognaat (sterke verwantschap) en Contraire (tegenstelling) zit een tussenklasse waar de analogie minder direct is, maar nog steeds voldoende om het ontbrekende woord aan te wijzen.
IV. Aanvullen vanuit een ander woord — figuren-binnen-figuren (pp. 62-69)
De vierde sub-classificatie heeft eigen Latijnse namen vanwege het bijzondere karakter — het ontbrekende woord is vervat in een ander woord, niet eraan toegevoegd:
- Syntheton — een combinatie waar twee betekenissen in één woord samenkomen
- Compositio — een samenstelling waarin het kortere lid de lange uitdrukking samenvat
- Concisa locutio — een verkorte uitdrukking waarvan de volledige vorm uit de context te reconstrueren is
- Constructio praegnans — een “zwangere constructie”: een werkwoord dat tegelijk twee betekenissen draagt (e.g. “to flee from” als “to flee in fear from”)
Bullinger illustreert constructio praegnans uitvoerig in deze sub-sectie. Het werkwoord doet dubbele dienst: de letterlijke handeling én de implicatie ervan worden tegelijkertijd uitgedrukt door één woord.
Hermeneutische opmerking
Relatieve Ellipsis is voor Bullinger het meest gevaarlijke type voor lezers die de figuur niet herkennen — omdat de context het ontbrekende woord suggereert, kunnen vertalers gemakkelijk een verkeerd woord invullen wanneer zij meerdere kandidaten zien. Bullinger geeft daarom voorbeeld na voorbeeld waar de A.V. de Ellipsis verkeerd of helemaal niet heeft ingevuld.
Verwante stijlfiguren
- ellipsis — parent overview
- absolute — zustercategorie A
- repetition — zustercategorie C
- zeugma — verwante figuur waar één werkwoord twee objecten ongelijk dient — Bullinger noemt Zeugma soms onder Constructio Praegnans
Bron
E.W. Bullinger, Figures of Speech Used in the Bible (1898), pp. 56-69.