orthotomeo
Definitie
Orthotomeo (ὀρθοτομέω) is het Griekse werkwoord uit 2Tim. 2:15, samengesteld uit orthos (recht, juist) en temnō (snijden). De Statenvertaling en de King James Bible vertalen het respectievelijk als “recht snijden” en “rightly dividing”; de NBG-51 koos voor “rechte voren trekken” (een ploegmetafoor), een vertaling die Noordzij op grond van de grondtekst expliciet verwerpt.
In deze wiki wordt orthotomeo gebruikt als technische term voor het hermeneutisch principe van nauwkeurig onderscheid tussen oud en nieuw verbond, letterlijk en geestelijk, aards en hemels bij de Schriftuitleg. Noordzij typeert dit onderscheid als “de denkwijze van Christus zelf”.
Gebruiksvarianten per auteur
Cees en Anneke Noordzij
Noordzij werkt orthotomeo uit als het kernprincipe van zijn gehele hermeneutische methode in De hand aan de ploeg slaan (b5). Hij verwerpt de NBG-vertaling op grond van de Griekse grondtekst en vergelijkende vertaalwetenschap:
“Eigenlijk staat er niet ‘rechte voren trekken’. Het Griekse werkwoord is orthotomeo en heeft de volgende betekenissen: recht snijden, een rechte koers aanhouden. De NBG-vertalers hebben ten onrechte aan ploegen gedacht. Andere vertalingen hebben doorgaans: het woord der waarheid recht snijden (o.a. in de Staten- en de Lutherse vertaling). Enkele Engelse vertalingen luiden: rightly divide the word of truth (in de King James en in Green’s letterlijke vertaling), handling aright the word of truth (ASV).”
(Cees en Anneke Noordzij, De hand aan de ploeg slaan, sectie ‘Rechte voren trekken’; 2Tim. 2:15)
Orthotomeo wordt vervolgens ingevuld als het hermeneutisch oud/nieuw-verbond-onderscheid:
“Het is consequent onderscheid maken tussen het ‘oude’ en het ‘nieuwe’, tussen het natuurlijke en het geestelijke, tussen de aardse schaduwbeelden en de waarheid in het Koninkrijk der hemelen.”
(ibid.)
Wie dit onderscheid niet maakt, redeneert hermeneutisch vanuit het oud verbond. Als voorbeeld dient Jezus’ uitspraak over de tempel (Joh. 2:19-21): de schriftgeleerden dachten naturalistisch-letterlijk; Jezus dacht geestelijk. Noordzij concludeert: “Recht snijden!” — een programmatisch gebruik van orthotomeo als norm voor alle Schriftuitleg.
In Van Pascha tot Loofhutten (b6) werkt Noordzij hetzelfde principe uit via drie sleutelteksten:
“In de Hebreeënbrief staat, dat alles in de bijbel een schaduw is van nog te komen realiteiten (Hebr. 10:1). Eerst komt het natuurlijke, dan het geestelijke (1Kor. 15:46). Eerst zichtbare typologie, dan de geestelijke realiteit (2Kor. 4:18). Overal in de bijbel is dat een duidelijk principe.”
(Cees en Anneke Noordzij, Van Pascha tot Loofhutten, Inleiding)